Filozoficzne refleksje z Krzysztofem Gosikiem

Rozdział II – Oto człowiek

 Około XX stulecia przed Chrystusem, wśród pól żyznego półksiężyca pojawiła się niewielka wspólnota plemienna – Terachidzi, potomkowie Teracha. Plemię to opuściło swoją ojczyznę w okolicy starożytnego miasta Ur, położonego na północny zachód od zatoki Perskiej i ruszyło przez Mezopotamię w kierunku gór Armenii. Ich exodus poprzedzony był obietnicą objęcia nowych ziem daną ich przywódcy przez nowego, nieznanego w Mezopotamii Boga. Przywódcą tym był mityczny patriarcha Żydów – Abram. Wkrótce przybrał on nowie imię – Abraham.

  Historię tego człowieka, jego przodków i potomków, możemy prześledzić w pierwszej księdze Tory – Księdze Rodzaju, nazywanej również Genesis lub z hebrajskiego Bereshit. Tora pokazuje również jak przez kolejne wieki Terachidzi rozwijali się i rozmnażali dając początek wielu narodom, Arabom, Edomitom i Żydom. Ci ostatni najpierw przyjęli fenicki zwyczaj wybierania spośród siebie dożywotnich sędziów sprawujących pieczę nad narodem. Sama Biblia jednak krytykuje ten styl rządów,  twierdząc, że „kiedy nie było królów każdy robił co chciał”.

  Gloryfikacja królów i okresu królestwa jest widoczna w Biblii do końca Starego Testamentu. Około cztery wieki po ukończeniu kanonu Starego Przymierza nastąpiła swoista rewolucja w myśli Judaistycznej, która mogła być związana z silnymi wpływami greckimi. Nowy testament przestał bowiem skupiać się na kolektywnym narodzie i kulcie państwa o ustroju monarchistycznym a odkrył indywidualną i niepowtarzalną ludzką jednostkę.

  W momencie gdy w Babilonie jeszcze kończono i redagowano kanon Starego Przymierza, chwalący plemienną jedność narodu Żydowskiego, w koloniach greckich na południu półwyspu Apenińskiego pojawiła się nowa szkoła filozoficzna – Sofiści. Jej najpłodniejszym myślicielem był Protagoras. Mimo późniejszej krytyki miała ona niemały wkład w rozwój myśli zachodniej, zmieniając wektor zainteresowań dotychczasowej filozofii.

  Omijając w dzisiejszych „Rozważaniach” szalenie interesujące zagadnienia i propozycje Sofistów chciałbym skupić się na samej koncepcji człowieka. Jest ona dla nas wciąż w dużej mierze rozmyta i pozbawiona precyzyjnej definicji Osoby, którą sformułowano na przełomie V i VI wieku naszej ery. Mając jednak w pamięci praktyczną, „magiczną” wiedzę kapłanów starożytnych, a następnie filozofię Jońską, skupiającą się na otaczającym nas „kosmosie” i mającą człowieka za jego integralną część, możemy uznać, że przeniesienie człowieka z pozycji elementu świata na podmiot rozważań jest wyczynem godny zauważenia.

  Chociaż dziś troska o osobę jako indywidualną i niepowtarzalną jednostkę może nam się kojarzyć z uczonymi działającymi w średniowieczu na łonie kościoła i współczesnymi personalistami to spoglądając na kalendarium pojawiania się w Europie i na bliskim wschodzie zaczątków myśli humanistycznej nie można oprzeć się wrażeniu, że ojcami nowotestamentowego pochylenia się nad drugim człowiekiem byli Grecy wyprzedzający Chrystusa o ponad cztery stulecia. Dodatkowo koncepcja Jezusa z Nazaretu nie przyjęła się na rodzimym gruncie zbyt dobrze, bowiem chrześcijaństwo przyciągało raczej Pogan niż Żydów.

  Na koniec pozwolę sobie postawić tezę, iż koncepcja humanizmu została stworzona przez Greckich filozofów, następnie rozpropagowana przez hellenistyczne wpływy kulturowe imperiów Macedonii i Rzymu na terenie Palestyny, po czym w formie religijnej na nowo przyjęta przez cywilizację łacińską.  

 

 

  1. Niemczyk W., Szeruda J., Wantuła A., Wieczorkiewicz B., Wolfram K. (1990) Biblia Polska z Apokryfami Wydanie VIII. Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne, Warszawa.
  2. Reale G. (2000) Historia filozofii starożytnej Tom I. Wydawnictwo KUL, Lublin.
  3. Rienecker F., Maier G. (2001) Leksykon biblijny. Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa.
  4. Rops D. (1943) Histoire sainte. Le peuple de la Bible. Libraire , Warszawa.
  5. Tatarkiewicz W. (1968) Historia Filozofii Tom I Filozofia starożytna i średniowieczna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. 

Autor: Krzysztof Gosik

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

error: Zawartość nie możliwa do skopiowania ;)